Kennismaken met cultuur op school, in de buurt én het theater

Vorige week stond ik achter in een zaal bij een dansvoorstelling voor basisschoolkinderen. Moderne dans, heel anders dan wat ze gewend zijn. Je denkt: hoe gaan leerlingen daarop reageren? Maar die hele zaal deed mee. Je zag gewoon dat het iets met ze deed. Toen stond ik met kippenvel te kijken.

Aagje Bouwhuis

Aagje Bouwhuis, voormalig basisschooljuf, werkt al zes jaar voor Poort en coördineert het cultuuraanbod op de 56 basisscholen in Súdwest-Fryslân. Onder andere via de verlengde schooldag, waarbij de kinderen na de reguliere lesdag langer op school blijven en in groepjes werken aan andere vaardigheden dan taal en rekenen. “De verlengde schooldag is echt in opkomst,” zegt ze. “Tijdens schooltijd ligt de nadruk echt op de basisvaardigheden, dus zoeken scholen naar manieren om cultuur een plek te blijven geven. Wij helpen ze met een lesprogramma, workshops en activiteiten voor, tijdens en na schooltijd.”

Kinderen hebben er al een lange dag op zitten. “Dus je moet de kinderen helpen schakelen,” zegt Aagje. “Even bewegen, even iets luchtigs. Daarna kun je verder.” In muzieklessen betekent dat veel afwisseling. “Korte stukjes, iets doen, weer door. Lekker actief, ze hebben de hele dag al gezeten!” Wat haar opvalt, is dat leerlingen na schooltijd anders reageren. “Ze kiezen er zelf voor om te blijven, dat maakt echt verschil.”

Workshops voor jongeren

Noëlle Brouwer richt zich op de kinderen ná de basisschoolleeftijd. Zij werkt sinds december 2025 als cultuurcoördinator voor het voortgezet onderwijs en het mbo. Ook daar is de verlengde schooldag in opkomst, vaak in de vorm van workshops en projecten die buiten de reguliere lessen plaatsvinden.

Wat er aangeboden wordt, verschilt enorm. Van dans- en muzieklessen tot toneel en creatieve workshops. Voor Aagje is die breedte in het naschoolse aanbod belangrijk. “Als kinderen mogen kiezen, kiezen ze vaak wat ze al kennen. Juist daarom wil je ze met verschillende disciplines in aanraking brengen. Zodat ze ook iets ontdekken waar ze zelf niet meteen voor kozen.”

Cultuur in de buurt

Berber de Vries werkt op de afdeling participatie. Zij zet veel projecten op in wijken en kernen, om zo de sociale binding te vergroten. Zij ziet hoe die naschoolse projecten doorlopen buiten de school. Een voorbeeld daarvan is Koudum Klimt. In Koudum werkt ze met kinderen aan kunst die vervolgens in de Hoofdstraat te zien is. “We hebben etalages gevuld met werk van leerlingen. Mensen blijven staan, kijken, praten erover. Het brengt leven in zo’n straat.”

Voor de kinderen zelf verandert er ook iets. “Hun werk hangt ineens buiten. Niet alleen in de klas, maar in het dorp. Dat maakt het anders.” Aagje herkent dat effect: “Cultuur komt terug in alles wat we doen.”

Berber zoekt voortdurend naar manieren om aan te sluiten bij wat er al leeft. “Fatbikes zijn populair onder jongeren in Sneek. Ik heb op middelbare scholen briefjes aan die fietsen gehangen: ‘kom je fatbike pimpen met stickers, folie en lampjes’.” Dat werkte. “De jongeren kwamen, eerst een paar, daarna steeds meer. Ze maakten ware kunstwerken van hun fatbikes. Op een gegeven moment namen ze zelf gereedschap mee.” Het resultaat zie je terug op straat. “Het is een beetje vrolijker geworden, door al die gepimpte fatbikes.”

Cultuur als vast onderdeel

Aagje ziet datzelfde principe terug in hoe het naschoolse aanbod wordt ingericht. “Je kunt niet één programma overal neerleggen. Elke school is anders.” In Koudum is weinig aanbod, daar ligt de nadruk op kennismaken met cultuur en aanbieders uit de buurt. In Sneek is er meer aanbod. “Daar kun je ook kiezen voor verdieping of meerdere lessen.”

Noëlle probeert de drempel verder te verlagen door leerlingen naar het theater en het Bolwerk te halen. Om kennis te laten maken met muziek, dans en theater, maar er hoort ook nog iets anders bij: leren hoe je naar een voorstelling gaat. “We merken dat leerlingen vaak nog niet weten wat daarbij komt kijken. Hoe kom je binnen, waar laat je je jas, wat doe je met je telefoon, mag je eten mee in de zaal? Dat lijkt klein, maar het maakt verschil.” Door dat mee te nemen, wordt een bezoek minder spannend en vanzelfsprekender.

Cultuur wordt zo een vast onderdeel van het leven van kinderen. “Cultuur komt terug in alles wat we doen,” zegt Noëlle. “Het is taal, het is je verhaal, het gaat over geschiedenis en waar je vandaan komt. Het raakt aan alles wat er op school gebeurt. Als je er geen aandacht aan geeft, mis je iets.” Aagje vult aan: “Het gaat ook over wie je bent in een groep. Wat past bij je, wat vind je leuk.” En ook als iets niet meteen aanspreekt, heeft het waarde, zegt Noëlle. “Juist dan. Het helpt je om te ontdekken wie je bent en waar je bij hoort.”